Reklama
  • Środa, 30 września 2015 (13:01)

    Progestageny w pigułce

Reklama

Antykoncepcja hormonalna jest dzisiaj najskuteczniejszym sposobem zabezpieczenia się przed niepożądaną ciążą. Stosowanie jej nie stanowi większego problemu, gdyż ryzyko związane z przyjmowaniem estrogenów i progestagenów przez zdrową osobę jest minimalne.

Ta metoda nie tylko zapobiega ciąży. Daje też szereg korzyści – zmniejsza dolegliwości miesiączkowe i okołomiesiączkowe, ryzyko raka jajnika i trzonu macicy, zapobiega anemii.

Typowe pigułki zawierają dwa składniki – estrogenny i progestagenny. Największą różnicę pomiędzy nimi stanowi rodzaj użytego progestagenu, czyli syntetycznej wersji kobiecego hormonu progesteronu.

Siła „męskości”

Za wstrzymanie owulacji odpowiada głównie składnik progestagenny pigułki, a estrogen dodatkowo go wspiera. Działają wspólnie. Użyty w odpowiedniej dawce progestagen zabezpiecza na kilka sposobów. Blokuje dojrzewanie komórki jajowej w jajniku, zagęszcza śluz szyjkowy – plemniki poruszają się w nim wolniej, zmienia strukturę śluzówki macicy i zwalnia transport jajowodowy, a więc opóźnia spotkanie komórki jajowej i plemników.

Pigułkowy progestagen może jednak niekorzystne zmieniać równowagę między męskimi i kobiecymi hormonami. O ile powstający z cholesterolu, fizjologiczny progesteron hamuje czynność męskich hormonów – androgenów (również obecnych w organizmie kobiecym), to w przeciwieństwie do niego niektóre syntetyczne progestageny mają wyraźnie androgenny wpływ na organizm.

Podnoszą ochotę na seks, ale mogą wywołać nadmierne wydzielanie łoju (sebum), przetłuszczanie się włosów, trądzik, podwyższać cholesterol. Poszczególne hormony różnią się siłą androgennego oddziaływania. Im nowocześniejszy hormon, tym jest ono mniejsze.

Generacje hormonów

Progestagenów jest wiele. Mówi się nawet o kolejnych ich generacjach. Silne działanie androgenne na kobiecy organizm wywiera noretisteron zaliczany do drugiej generacji progestagenów. Może nawet obniżyć tembr głosu i wpłynąć niekorzystnie na przemianę materii, zwiększając ryzyko miażdżycy. Pigułkę z noretisteronem przepisuje się, gdy pacjentka narzeka na spadek libido przy innych pigułkach.

Do drugiej generacji progestagenów należy też levonogestrel. Ma słabe działanie androgenne. Znacznie zmniejsza nasilenie menstruacji przy krwotocznych miesiączkach.

Hormony trzeciej generacji, m.in. gestoden, dezogestrel, norgestimat, nie wykazują aktywności androgennej. Nie sprzyjają wydzielaniu łoju przez skórę, chronią przed miażdżycą. Zażywając niskodawkową tabletkę z dezogestrelem czy gestodenem, można pozbyć się bólu podczas miesiączki.

Są jednak wątpliwości co do wpływu trzeciej generacji na krzepnięcie krwi, a więc zwiększone ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Pigułkowe estrogeny z progestagenami trzeciej generacji zwykle pobudzają ten proces. Dlatego u kobiet z podwyższonym ryzykiem VTE lepszym wyborem są progestageny drugiej generacji.

Najnowsze pigułki

Dienogest i drospirenon, należące do czwartej generacji progestagenów, mają słabe działanie antyandrogenne. Dienogest wyjątkowo silnie hamuje wzrost śluzówki macicy i dlatego wydaje się być skutecznym preparatem do przesuwania cyklu miesięcznego i leczenia endometriozy.

Z kolei drospirenon (pochodna spironolaktonu, który zwiększa ilość wydalanego moczu) jest jedynym progestagenem, który zapobiega obrzękom. Dochodzi do nich, bo pigułkowy estrogen może prowadzić do zwiększonej resorpcji wody przez nerki, podwyższenia stężenia sodu w komórkach ciała i zatrzymywania w nich wody. Ten proces wywołuje obrzmienie piersi, uczucie ciężaru w podbrzuszu czy przybór wagi ciała.

Drospirenon potrafi to niekorzystne działanie estrogenów zniwelować. Przynosi też ulgę paniom z zespołem napięcia przedmiesiączkowego.

Wady progestagenów czwartej generacji? Istnieją obawy, że w połączeniu z najczęściej stosowanym etynyloestradiolem mogą podwyższać ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, zwłaszcza u pań otyłych i z zespołem policystycznych jajników. Warto wiedzieć, że większość metod hormonalnej antykoncepcji opartych na samych progestagenach nie podnosi ryzyka VTE.

Damska perspektywa

Za owłosienie występujące czasami u pań w miejscach typowych męskich (górna warga, broda, klatka piersiowa, brzuch, okolica międzypośladkowa, uda), odpowiadają naturalnie obecne w organizmie kobiety testosteron i inne androgeny. Ich nadmiar jest również przyczyną trądziku i przetłuszczania się włosów, gdyż androgeny – powiększając gruczoły łojowe – pobudzają je do wydzielania tłuszczu. Działanie męskich hormonów silnie hamuje pigułka z octanem cyproteronu.

Jednak bardziej niż inne pigułki dwuskładnikowe podwyższa on ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych. Wpływ antyandrogenowy na organizm, chociaż mniejszy, wywiera też inny syntetyczny progestagen – octan chlormadinonu. Jest on bardziej podobny do fizjologicznego progesteronu, szczególnie pod względem naturalnej zdolności przekształcenia błony śluzowej macicy. Łagodzi dolegliwości skórne u kobiet borykających się z łojotokiem, trądzikiem i nadmiernym, typowo męskim owłosieniem.

Pigułka zawierająca octan chlormadinonu poprawia też kobiece libido. Stosowanie jej związane jest z małą częstością występowania powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Pigułki „awaryjne”

Pigułki „dzień po” ratują w sytuacji, gdy metoda antykoncepcji zawiodła lub nie została zastosowana. Zawierają progestagen levonorgestrel lub octan ulipristalu. Pigułki z octanem ulipristalu dostępne są dziś w aptekach bez recepty. Tabletkę trzeba zażyć w ciągu 120 godzin (5 dni) od stosunku, ale im wcześniej, tym jest skuteczniejsza.

Możliwe skutki uboczne? Bardzo często: bóle brzucha, zaburzenia miesiączkowania. Często: zaburzenia nastroju, bóle i zawroty głowy, mdłości, wymioty, niestrawność, skurcze mięśni, ból pleców, bolesne miesiączkowanie, nasilone krwawienie miesiączkowe i międzymiesiączkowe, zmęczenie.

Zawierają tylko jeden hormon – progestagen dezogestrel. Tak samo skutecznie jak pigułki dwu- składnikowe hamują owulację i zagęszczają śluz szyjkowy. To for- ma antykoncepcji hormonalnej dla pań, które nie mogą stosować pigułek dwuskładnikowych, plas- trów i pierścieni (np. palenie po 35. r. ż., karmienie piersią). W opakowaniu jest 28 tabletek. Bie- rze się je codziennie o tej samej porze bez 7-dniowej przerwy.

Minipigułki

Zawierają tylko jeden hormon – progestagen dezogestrel. Tak samo skutecznie jak pigułki dwuskładnikowe hamują owulację i zagęszczają śluz szyjkowy. To forma antykoncepcji hormonalnej dla pań, które nie mogą stosować pigułek dwuskładnikowych, plastrów i pierścieni (np. palenie po 35. r. ż., karmienie piersią). W opakowaniu jest 28 tabletek. Bierze się je codziennie o tej samej porze bez 7-dniowej przerwy.

Zastrzyk. Wybierając tę metodę, decydujemy się na domięśniową iniekcję co dwanaście tygodni. Zawiera octan medroksyprogesteronu. Wkładka domaciczna. Ma zbiorniczek, z którego w sposób ciągły uwalnia się levonorgestrel. Zabezpiecza przed ciążą 5 lat. Działa leczniczo przy krwotocz- nych miesiączkach, ha- mując menstruację lub zmniejszając jej obfitość. Implant podskórny. Ma wielkości zapałki. Wszcze- pia się go w miejscowym znieczuleniu pod skórę, po wewnętrznej stronie ramienia. Implant nieustannie, w niewielkich dawkach, dozuje progestagen – etonorgestrel. Działa przez 3 lata.

Długo działające progestageny

Zastrzyk. Wybierając tę metodę, decydujemy się na domięśniową iniekcję co dwanaście tygodni. Zawiera octan medroksyprogesteronu.

Wkładka domaciczna. Ma zbiorniczek, z którego w sposób ciągły uwalnia się levonorgestrel. Zabezpiecza przed ciążą 5 lat. Działa leczniczo przy krwotocznych miesiączkach, hamując menstruację lub zmniejszając jej obfitość.

Implant podskórny. Ma wielkości zapałki. Wszczepia się go w miejscowym znieczuleniu pod skórę, po wewnętrznej stronie ramienia. Implant nieustannie, w niewielkich dawkach, dozuje progestagen – etonorgestrel. Działa przez 3 lata.

Nasz ekspert prof. Romuald Dębski, lekarz ginekolog

Życie na gorąco

Zobacz również

  • Jestem aktywna zawodowo, często wyjeżdżam służbowo. Podobno jest już dostępna nowa pigułka, dzięki której miesiączki pojawiają się co 90 dni. Czy to prawda? więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.